|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| jesteś tu: informacje o roślinach > charakterystyka i uprawa > inne pnącza > Hedera helix
Inne pnącza: Calystegia - Hedera helix
Calystegia hederacea- kielisznik bluszczowaty 'Multiplex'
Pnąca bylina należąca do rodziny Convolvulaceae – powojowate, o bardzo interesujących kwiatach: pomponowato pełnych, intensywnie różowych. Kwitnie od lipca do września. Strzałkowate, zielone liście są delikatnie owłosione. Pędy owijają się wokół podpór. Wiosną stare pędy należy wyciąć tuż przy ziemi. Campsis radicans- milin amerykański
Gdy szukamy silnie rosnącego, kwitnącego latem pnącza, do posadzenia w słonecznym miejscu, warto zainteresować się milinem amerykańskim. Campsis radicans należy do rodziny Bignoniaceae - bignionowate. Na naturalnych stanowiskach rośnie w Ameryce Północnej, skąd sprowadzono go do Europy w XVII w. Jest bardzo silnie rosnącym pnączem, osiągającym 6-10 m wysokości. Wspina się przy pomocy powietrznych korzeni czepnych oraz lekko wijących się pędów.
Młode pędy są zielone, a po zdrewnieniu jasnobrązowe. Roczne i starsze pędy pokrywa jasnobrązowa, łuszcząca się kora. U starych okazów, pędy u podstawy mogą osiągać nawet kilkanaście centymetrów średnicy. Miliny późno rozpoczynają wegetację wiosną, co jest korzystne, gdyż zmniejsza niebezpieczeństwo uszkodzenia młodych pędów przez przymrozki. W końcu maja rozpoczyna bardzo intensywny wzrost i tworzy do początków lipca zielony busz. Liście są naprzeciwległe, pierzastozłożone, osiągają do 40 cm długości.
Główną ozdobę milinów stanowią trąbkowate, rozszerzone na wierzchołku, pomarańczowe, czerwone lub żółte (zależnie od odmiany), rozwijające się w lipcu - wrześniu kwiaty. Osiągają one 6-10 cm długości i 3-5 cm średnicy. Rozwijają się od lipca do września, w 4-12 kwiatowych baldachogroniastych kwiatostanach, na końcach tegorocznych, ułożonych poziomo, przyrostów. Owocem są długie (10-20cm), zwisające torebki, które po dojrzeniu pękają, rozsiewając nasiona z dużymi aparatami lotnymi. Ponieważ owoce nie są specjalnie ozdobne, najlepiej usunąć je, gdy tylko zostaną zawiązane. Sprzyja to obfitszemu i dłuższemu kwitnieniu - aż do jesieni. W USA milin jest polecany miłośnikom kolibrów, gdyż te malutkie ptaki bardzo lubią jego nektar i zlatują się doń z całej okolicy. Po dobrym zakorzenieniu i stworzeniu silnej podstawy, co zajmuje najczęściej 2-3 lata, toleruje podsychanie gleby oraz okresowy wzrost zasolenia lub wilgotności. Milin, rozmnażany wegetatywnie, najczęściej rozpoczyna kwitnienie w 2-3 roku po posadzeniu. W przypadku roślin uzyskanych z nasion na pierwsze kwitnienie trzeba czekać dłużej - nawet 5-8 lat.
Po dobrym zakorzenieniu i stworzeniu silnej podstawy, co zajmuje najczęściej 2-3 lata, toleruje podsychanie gleby oraz okresowy wzrost zasolenia lub wilgotności. Milin, rozmnażany wegetatywnie, najczęściej rozpoczyna kwitnienie w 2-3 roku po posadzeniu. W przypadku roślin uzyskanych z nasion na pierwsze kwitnienie trzeba czekać dłużej - nawet 5-8 lat.
Najlepiej sadzić oznaczone odmiany milinu. Wtedy wiemy czego możemy się spodziewać.
Wymagania
Zastosowanie
Pielęgnacja
Silne cięcie, ograniczające rozwój wegetatywny, wzmaga kwitnienie, a po kilku latach takiego cięcia można uzyskać nawet kwitnące okazy o grubych pędach, nie wymagające podpór. Milin wytwarza odrosty korzeniowe, zwłaszcza po silnym przycięciu rośliny lub uszkodzeniu korzeni. Dlatego trzeba czuwać nad rozrastaniem się rośliny na boki. Do sadzenia należy wybierać tylko rośliny rozmnażane z sadzonek (na własnych korzeniach), a nie rozmnażane przez szczepienie, które wypuszczają „dzikie” odrosty korzeniowe z podkładki. Wszystkie części milinu są lekko toksyczne, a jego sok może powodować podrażnienie skóry u osób uczulonych. Również pyłek kwiatów może powodować podrażnienia u osób uczulonych.
Campsis x tagliabuana - milin pośredni
Gatunek mieszańcowy uzyskany ze skrzyżowania Campsis grandiflora z Campsis radicans. Rośnie słabej od milinu amerykańskiego – osiągając 4 m wysokości (1-2m przyrostu rocznie), ma jednak od niego ładniejsze, większe i bardziej rozchylone na szczycie kwiaty. Wymagania glebowe, sposób cięcia i zastosowanie jest podobny jak u milinu amerykańskiego. Milin pośredni może dobrze rosnąć i kwitnąć na większości terytorium Polski, choć jego mrozoodporność jest niższa w porównaniu z milinem amerykańskim.
Celastrus orbiculatus - dławisz okrąglisty
Dławisz jest najcenniejszym pnączem o ozdobnych owocach, jest odporny, ma małe wymagania i silnie rośnie, dlatego warto się nim zainteresować i często stosować.
Celastrus należy do rodziny Celastraceae - dławiszowate. W obrębie tego rodzaju występuje około 30 gatunków, głównie w rejonach podzwrotnikowych. Polskie warunki klimatyczne może znieść kilka z nich, ale stosowany powszechnie jest tylko Celastrus orbiculatus - dławisz okrągłolistny. W niektórych kolekcjach można spotkać również Celastrus scandens - dławisz amerykański. Oba te gatunki mają silnie rosnące, wijące się pędy i są roślinami dwupiennymi. Ich kwiaty są niepozorne, białe lub zielonkawe, zebrane w kwiatostanach. Owoce występują tylko na roślinach żeńskich zapylonych przez sąsiadujące rośliny męskie. Owocem jest żółta, kulista torebka pękająca na 3 części. Wypełniają ją ściśle do siebie przylegające nasiona w czerwonych lub pomarańczowych osnówkach. Po pęknięciu torebek ich żółte wywinięte łuski ładnie kontrastują z czerwonym lub różowym wnętrzem. Są ozdobne przez kilka miesięcy i świetnie nadają się do suchych bukietów i dekoracji pomieszczeń. Celastrus orbiculats - dławisz okrągłolistny pochodzi z Japonii, Chin i Korei. Bardzo bujnie rośnie osiągając 12 m wysokości (1-4m przyrostu rocznie). Jego pędy są pokryte licznymi, drobnymi pąkami z ostrymi, kłującymi łuskami. Liście są zielone okrągławe lub eliptyczne z karbowanopiłkowatymi brzegami, jesienią przybierające intensywnie żółtą barwę. Kwiaty zebrane są najczęściej w kątach liści.
W uprawie spotyka się odmiany:
Celastrus scandens - dławisz amerykański występuje w Ameryce Północnej. Słabiej rośnie od dławisza okrągłolistnego – osiągając około 7 m wysokości. W Polsce jest rzadko stosowany, gdyż w naszym klimacie wytwarza tylko nieliczne owoce. Kwiaty zawiązuje w szczytowych wiechach, co odróżnia go od dławisza okrągłolistnego.
Wymagania
Świetny do nasadzeń w zieleni publicznej. Dobrze nadaje się do pokrywania wysokich ogrodzeń, mocnych konstrukcji (altan, pergoli, łuków, szpetnych budowli itp.), jest dobrą rośliną do tworzenia ekranów dźwiękochłonnych przy drogach i autostradach. Sadząc go trzeba pamiętać, że dławisz wspina się owijając wokół podpór. Wygląda bardzo interesująco obrastając stare pnie lub wspinając się po dużych drzewach. Nie powinien być jednak sadzony w pobliżu krzewów, małych drzew i roślin iglastych, gdyż może je obrosnąć zbyt silnie i zagłuszyć. Stąd wywodzi się jego polska nazwa - dławisz. Nadaje się do uprawy w dużych pojemnikach na balkonach czy tarasach, gdy chcemy stworzyć zielone osłony. Posadzony w odpowiednim miejscu i w razie potrzeby przycinany, zdobi nie stanowiąc zagrożenia dla innych roślin. Powinno się sadzić tylko odmiany dławisza rozmnażane wegetatywnie, pochodzące z pewnych źródeł. Zapewniają one najlepszy wzrost i owocowanie. Należy unikać sadzenia, często spotykanych w sprzedaży, mało wartościowych roślin rozmnażanych z nasion, o nieznanej płci.
Cocculus orbiculatus - rybitrut trójklapowy
Pnącze owijające się pędami wokół podpór. Należy do rodziny Menispermaceae – miesięcznikowate i jest bliskim krewnym miesięcznika (Menispermum). Główną ozdobę stanowią liście: sercowate lub owalne, ciemnozielone, błyszczące. Jesienią przebarwiają się na żółto. Pędy cienkie, zielone, z wiekiem brązowieją. Kwiaty niepozorne, kremowe w lipcu – sierpniu. Owoce drobne, czarne, z niebieskim odcieniem. Nie wymaga specjalnej pielęgnacji, gdy się nadmiernie rozrośnie należy przycinać, podobnie jak miesięcznik.
Dioscorea batatus – pochrzyn chiński (ignam, batat)
Pochrzyn chiński pochodzi z gór Japonii i Chin, gdzie został odkryty przez Decne w 1854 r. Rozprzestrzenił się po całym świecie jako roślina uprawna. Jest szybko rosnącą, pnącą byliną, której pędy corocznie zamierają do ziemi. W ojczyźnie osiąga 6 m, a w Polsce około 3,5 m. Jego pędy owijają się wokół podpór od lewej do prawej strony (przeciwnie niż Dioscorea sativa, słodki ziemniak powszechnie uprawiany w krajach tropikalnych). Kwiaty drobne, biało-zielono-żółte o przyjemnym, cynamonowym zapachu, w czerwcu - sierpniu, dwupienne. Liście są ładne, ciemnozielone, błyszczące, sercowate do owalnych, z 7-9 nerwami i lekko zaznaczonymi klapami. U odmiany 'Variegata' zielone liście są upstrzone białymi plamami, a młode pędy i ogonki liściowe i nerwy młodych liści są purpurowe. Dolne części pędów, zarówno u gatunku jak i u jego odmian, są często pozbawione liści. Późnym latem i jesienią w kątach liści zawiązywane są nieduże, brązowe bulwy powietrzne, wielkości od ziarna grochu do orzecha laskowego. Mogą służyć do rozmnażania lub jedzenia - są smaczne i mają orzechowy posmak.
Wymagania
Zastosowanie Można uprawiać go przy różnego rodzaju podporach, np. tyczkach czy kratach, można posadzić przy południowej ścianie zagajnika, pozwalając, aby wspinał się po krzewach czy drzewach (jeśli nie są to okazy zbyt cenne). Przy uprawie w ogrodzie dla celów konsumpcyjnych, rośliny można sadzić gęsto (nawet co 25 cm), gdyż bulwy tworzone są w ziemi pionowo pod rośliną, na sporej głębokości. Przy pozyskiwaniu bulw trzeba kopać głębokie doły, dlatego pochrzynu chińskiego nie powinno się sadzić koło cennych roślin, żeby nie narazić ich korzeni na uszkodzenie. Pod ziemią powstają duże bulwy - zwane batatami, osiągające długość 50 cm (w bardzo sprzyjających warunkach nawet 1 m) i masę do 1 kg (maks. 2 kg). Mają przyjemny zapach i orzechowy posmak - są dużo smaczniejsze od ziemniaków. Nadają się do jedzenia jako surowe, gotowane, pieczone lub smażone. Najlepiej piec je w piekarniku lub gotować bez obierania (jak ziemniaki "w mundurkach"), nakłuwając tylko skórkę ostrym szpikulcem.
Bulwy pochrzynu chińskiego zawierają 20% skrobi, 75% wody, 0,1% witaminy B1 oraz 10-15 mg% witaminy C, substancje tonizujące, wzmacniające organizm oraz alkaloidy ułatwiające gojenie się ran. Bulwy te, poza celami czysto konsumpcyjnymi, są używane w medycynie japońskiej i chińskiej przy leczeniu zaburzeń żołądkowych, dla poprawiania apetytu i jako środek uspokajający, przy artretyzmie, chorobach płuc, astmie, suchym kaszlu oraz schorzeniach nerek, śledziony i pęcherza moczowego.
Stosowane są również zewnętrznie przy leczeniu poparzeń i owrzodzeń. Sok z liści jest stosowany do okładania miejsc po ukąszeniu przez jadowite węże.
Bulwy najlepiej wykopywać w końcu drugiego roku uprawy, gdy się rozrosną i osiągną znaczne rozmiary. Wykopane bulwy można przechowywać w chłodnym miejscu (ale pozbawionym mrozu) nawet przez kilka miesięcy. W czasie przechowywania powinny być zabezpieczone przed wysychaniem. Pochrzyn chiński można rozmnażać z nasion (trzeba mieć rośliny żeńskie i męskie, gdyż jest to roślina dwupienna), bulw powietrznych (zebranych jesienią po dojrzeniu, a przed opadnięciem) lub z odciętych górnych części (z uśpionymi pąkami) bulw ziemnych. Wiosną można posadzić je do doniczek, w pomieszczeniu, a gdy minie niebezpieczeństwo przymrozków - do gruntu. Najprościej jednak kupić roślinę uprawianą w pojemniku w centrum ogrodniczym, czy szkółce.
Euonymus fortunei- trzmielina Fortune'a
Zimozielone pnącza pochodzące z Chin i Korei o długich pędach, ścielących się po ziemi lub wspinających za pomocą korzeni czepnych. Należy do rodziny Celastraceae – dławiszowate. Osiąga 2-5, a nawet więcej metrów wysokości, przyrastając 0,5-1 m rocznie. Ma liście jajowate lub eliptyczne, zimozielone, skórzaste, długości 3-6 cm, kwiaty niepozorne, biało zielone. Owocami są zielonobiałe torebki, średnicy 5-6 cm, po pęknięciu odsłaniające nasiona w pomarańczowych osnówkach. Owoce zawiązują tylko dojrzałe rośliny. Wiele odmian barwno listnych nie zawiązuje owoców.
Fallopia aubertii(Fallopia baldschuanica, Polygonum aubertii) - rdestówka Auberta
Najsilniej rosnące pnącze w naszym klimacie. Należy do rodziny Polygonaceae – rdestowate. Dorasta do wysokości 10-15 m, ma pędy owijające się wokół podpór, a jego roczne przyrosty mogą osiągnąć 6 i więcej metrów długości. Kwiaty białe, drobne, ale bardzo liczne, stanowią dekorację od początku sierpnia do mrozów. Liście oszczepowate, zielone, opadają po silnych przymrozkach.
Hedera helix- bluszcz pospolityBluszcz jest jednym z najpopularniejszych pnączy ogrodowych, uprawianym już w starożytnej Grecji i Rzymie. Należy do rodziny Araliaceae – araliowate. Jest zimozielonym pnączem dorastające do 30 m wysokości, wytwarzającym 0,5-1 m przyrostu rocznie. Roślina bardzo długowieczna, najstarsze znane egzemplarze mają ponad 200 lat. Główną jego ozdobę stanowią ciemnozielone, zimozielone liście. Czepia się podpór korzeniami przybyszowymi. Bluszcz przechodzi dwa stadia rozwoju: młodociane (wegetatywne) i dojrzałe (owocujące), znacznie różniące się między sobą wyglądem i charakterem wzrostu. Roślina w stanie młodocianym (najczęściej taką spotykamy) ma giętkie pędy z korzeniami czepnymi. Forma dojrzała ma sztywne pędy, czasami sterczące do góry, z z niedużą ilością lub bez korzeni czepnych. Liście stadium wegetatywnego są szeroko owalne, 3-5 klapowe, sercowate u podstawy. Liście na pędach owocujących są romboidalne lub owalne, bez klap. Bluszcz kwitnie od września do listopada, ma niepozorne, zielono-białe kwiaty, zebrane w kuliste baldaszki. Owocem są czarnofioletowe pestkowce, dojrzewające w kwietniu – maju. Godne polecenia do powszechnego stosowania są odmiany 'Thorndale', 'Woerner', a na mniejszą skalę, w rejonach o łagodnym klimacie, również 'Goldheart'.
Wymagania
Hedera hibernica - bluszcz irlandzki. Silnie rośnie i dobrze się krzewi. Liście skórzaste, zimozielone, ciemnozielone, dosyć duże, najczęściej z 5 klapami.
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
