Na terenie zespołu pałacowo-ogrodowego w
Wilanowie znajdują się trzy całkowicie różniące się pergole.
Pierwsza z nich, usytuowana na przedłużeniu
północnego skrzydła pałacu, zamyka od północy dziedziniec pałacowy. Znajdująca
się w niej brama wiedzie do ogrodu przylegającego do północnego skrzydła
pałacu. Pergola, projektu Franciszka Marię Lanciego[1], zbudowana została w 1852
roku, równolegle z przebudową północnego skrzydła. W XIX wieku miała ona
dwukrotnie większą długość, zaś stojąca obecnie na jej końcu brama znajdowała
się dokładnie pośrodku pergoli.

Dzięki przebarwiającym się liściom winorośli japońskiej pergola przyciąga uwagę (fot. J. Borowski i B. Jackiewicz) |

Napis nad bramą zaprasza gości do ogrodu (fot. J. Borowski i B. Jackiewicz) |
Solidne, kamienne słupy pergoli o kwadratowym
przekroju wspierają pomalowaną na biało drewnianą kratownicę. Znajdujący się
nad bramą napis: DUCITE SOLICITAE QUAM IUCUNDA OBLIVIA VITAE, będący wierszem
Horacego sławiącym uroki życia wiejskiego, zaprasza zwiedzających do ogrodu. Na
pergolę wprowadzono tylko jeden gatunek -
winorośl japońską (Vitis coignatie)
wspinającą się także po
rosnących w pobliżu tujach. Duże liście i silny wzrost rośliny dobrze pasują do
mocnej konstrukcji. Najpiękniej pergola prezentuje się jesienią, kiedy liście
przebarwiają się na kolor purpurowy. Barwa ta doskonale współgra z barokową
architekturą pałacu i stylem północnej części ogrodu.

Silnie rosnący rdest pokrywa prawie całkowicie konstrukcję (fot. J. Borowski i B. Jackiewicz) |
Druga pergola, a właściwie dwie bliźniacze
znajdują się na podwyższonym tarasie oddzielającym górny poziom ogrodu
barokowego od ogrodu kwiatowego przy południowym skrzydle. Kutą, ażurową
konstrukcję pergoli ustawionej nad schodami prowadzącymi do ogrodu kwiatowego,
pokrywa
rdest (Fallopia aubertii). W
ogrodzie kwiatowym w typie renesansowego giardino
secreto, znajdują się także pnące róże oraz winorośl japońska rozpięta na
balustradzie tarasu pomiędzy pergolami.
Trzecia pergola, także projektu Lanciego[1],
usytuowana jest na ceglanej bramie znajdującej się pomiędzy oranżerią a
figarnią. Półkolista brama, utrzymana w stylu romantycznym, zwieńczona jest
drewnianym stelażem. Brama jest porośnięta przez silnie rosnącą
glicynię.
Zdecydowana zieleń liści i delikatny, fioletowy kolor kwiatów kontrastuje z
surowością cegły i masywną bryłą obiektu.
Powstałe w prawie tym samym czasie pergole
spełniają różne funkcje. Znajdująca się przy pałacu pergola kamienna jest
niejako przedłużeniem budynku. Spełnia ona funkcję zarówno łącznika budynku z
ogrodem, jak i oddzielenia dziedzińca od części ogrodowej. Zastosowana nań
roślina pełni rolę dopełnienia kompozycji architektonicznej.

Glicynia na ceglanej bramie w stylu romantycznym (fot. J. Borowski i B. Jackiewicz) |
Lekka ażurowa pergola usytuowana przy
ogrodzie kwiatowym służy głównie jako stelaż dla roślin. Najważniejszym
tworzywem kształtującym tę część ogrodu jest kompozycja roślinna i tej funkcji
została podporządkowana konstrukcja pergoli. Pnącze zdecydowanie dominuje nad
formą architektoniczną obiektu.
Ceglana brama znajduje w najbardziej na
północ wysuniętej części ogrodu. Mimo iż pnącze silnie porasta pergolę, jej
kształt pozostaje widoczny. Bryła bramy dostosowana jest do jej funkcji -
oddziela ona część ozdobną ogrodu od części gospodarczej znajdującej się
pomiędzy figarnią, oranżerią a dawnym szpitalem oraz domkiem ogrodnika.
Masywność muru pozwala zachować równowagę pomiędzy rośliną a obiektem.
[1] Franciszek Maria Lanci (1799-1875) - warszawski architekt włoskiego pochodzenia, kierujący w latach 1845-55
pracami przebudowy i rozbudowy rezydencji wilanowskiej na zlecenie Augusta
Potockiego - (Fijałkowski, 1969)