Clematis - informacje o roślinach > charakterystyka i uprawa > inne pnącza

Cytryńce są pnączami występującymi w Azji i Ameryce Północnej. Obecnie należy do rodziny Schisandraceae – cytryńcowate, ale kiedyś należał do rodziny magnoliowatych, gdyż ma wiele cech wspólnych z magnoliami, między innymi budowę kwiatów, owoców i owocostanów. Po angielsku nazywa się climbing magnolia co znaczy „pnąca magnolia”. W Polsce sprzedaży są rośliny dwóch gatunków: cytryńca chińskiego (Schisandra chinensis) i cytryńca czerwono kwiatowego (Schisandra rubriflora).

Schisandra chinensis - cytryniec chiński

Schisandra chinensis - cytryniec chiński jest wartościowym pnączem pochodzącym z Chin, Korei. Po angielsku nazywa się chinese climbing magnolia co znaczy „chińska pnąca magnolia”.

ph roslina 0309 schisandra owoce na krzaku2

Schisandra chinensis - owoce (fot. Sz. Marczyński)

Ładnie wyglądają liście cytryńca: są eliptyczne lub owalne, ostro zakończone, osadzone na czerwonych ogonkach, błyszczące, ciemnozielone wiosną i latem, a żółte jesienią. Pokrywają one brązowe pędy dorastające do 10 m wysokości (1 m rocznego przyrostu), owijając się wokół podpór lub płożąc po ziemi.

Cytryniec jest rośliną rozdzielnopłciową, często jednopienną, czyli na jednej roślinie znajdują się zarówno kwiaty męskie jak i żeńskie. Zdarzają się również przypadki dwupienności, czyli że na oddzielnych roślinach zawiązywane są kwiaty żeńskie lub męskie. Kwiaty cytryńca są drobne, białe, kremowe lub różowe, lekko, przyjemnie pachnące, rozwijają się na przełomie maja i czerwca. Owoce dojrzewają w końcu sierpnia-wrześniu, są jaskrawoczerwone, jagodowate zebrane w zwisające kłosy.

Wymagania
Wymaga gleb żyznych, wilgotnych, ale nie podmokłych. Najlepiej rośnie i owocuje w miejscach dobrze oświetlonych, ale bez bezpośredniego, silnego nasłonecznienia. Dlatego najbardziej odpowiednie dla niego są stanowiska północnozachodnie lub północnowschodnie, osłonięte. Cytryniec jest rośliną mrozoodporną. Wytrzymuje mrozy do -30^oC a po pełnym zahartowaniu nawet -40^oC (strefa 5A-8).

Sadzenie i pielęgnacja
Można go sadzić przez cały sezon wegetacji. Najlepiej do dużego dołu, z drenażem na dnie i silnym zaprawieniem dna dołu dobrze rozłożonym obornikiem, podobnie jak w przypadku sadzenia powojników. Przez pierwsze 2-3 lata po posadzeniu najlepiej pozwolić mu rosnąć swobodnie, po czym należy wybrać 1-3 najsilniejsze pędy i podwiązać je do podpór, aby rosły pionowo do góry. Pędy płożące się po ziemi nie zawiązują kwiatów i nie owocują. Co roku wczesną wiosną, przed rozpoczęciem wegetacji, krzewy przycina się usuwając pędy słabe i chore, a zeszłoroczne pędy boczne skraca się nad 12-15 dobrze wykształconym pąkiem. Trzeba pamiętać o regularnym i obfitym podlewaniu, gdyż cytryniec nie znosi suszy. Od drugiego roku po posadzeniu, rośliny należy nawozić. Najlepiej podstawę rośliny wyściółkować dobrze rozłożonym obornikiem, a następnie 2 cm warstwą przekompostowanej kory. Prawidłowo prowadzone krzewy powinny zacząć owocowanie w 4-6 roku po posadzeniu. Z jednej rośliny można uzyskać od 1 do 5 kg owoców.

Zastosowanie
Można uprawiać go przy ogrodzeniach, ścianach budynków, pergolach oraz specjalnych podporach w kształcie litery "T", podobnie jak aktinidie, jako roślinę ozdobną lub/i w celu uzyskania owoców oraz liści do celów jadalno-leczniczych.

Główną atrakcję cytryńca chińskiego stanowią owoce. Zawierają one witaminę E, schizandrynę (substancję tonizującą i wzmacniającą), łatwo przyswajalne mikroelementy: żelazo, miedź, mangan, nikiel, molibden, tytan i cynk, jak również spore ilości magnezu, potasu i fosforu. Owoce można spożywać na surowo lub po przetworzeniu, np. w postaci suszu, soków, wyciągów, naparów, nalewek itp. Schizandrynę i inne substancje o działaniu leczniczym, zawierają również liście, nasiona i kora. Z suszonych liści można zaparzać "herbatę", smakiem przypominającą zieloną herbatę z cytryną, mającą działanie tonizujące układ nerwowy i oddechowy oraz wzmacniające. Preparaty z cytryńca stosuje się przy zmęczeniu fizycznym i umysłowym, senności, wyczerpaniu, depresji, niedokrwistości, chorobach płuc, wątroby i przewodu pokarmowego, słabej ostrości wzroku. Nie należy zażywać preparatów z cytryńca przy nadpobudliwości nerwowej, bezsenności, nadciśnieniu i chorobach serca. Na Dalekim Wschodzie cytryniec, obok korzeni żeń-szeń, jest najpopularniejszą rośliną leczniczą. W Chinach cytryniec nazywa się - wu-wei-zi (czytaj "łu-łej-dzy"), co znaczy owoc o pięciu smakach, ponieważ okrywa owocu jest słodka, miąższ kwaśny, nasiona gorzkie i cierpkie a wyciągi z nasion nabierają słonego smaku.

Schisandra rubriflora - cytryniec czerwonokwiatowy

Cytryniec czerwonokwiatowy jest mało znanym jeszcze pnączem, ale z pewnością wartym polecenia wszystkim miłośnikom roślin, ze względu na intrygujące, ciemnoczerwone kwiaty rozwijające się w kwietniu-maju. Cytryniec czerwonokwiatowy jest rośliną dwupienną, w sprzedaży spotykane są wyłącznie rośliny męskie, o niedużych (2,5 cm średnicy), przykuwających uwagę ciemnoczerwonych kwiatach, osadzonych pojedynczo w kątach liści. Wspina się przy pomocy czerwonawych, wijących się pędów, dorastając do wysokości 3-4 m, przyrastając około metra rocznie . Liście są szerokolancetowate.

Wymagania
Najlepiej rośnie na glebach żyznych, wilgotnych, ale nie podmokłych, w miejscach osłoniętych od silnego wiatru i południowego słońca. Jest zdrowy, gdyż szkodniki i choroby atakują go rzadko. Ma natomiast ograniczoną mrozoodporność, dlatego może być uprawiany tylko w rejonach o łagodnym klimacie (strefa 6B-9).

Zastosowanie
Cytryniec czerwonokwiatowy najlepiej umieścić w zacisznych miejscach, przy ścianach budynków lub przy innych podporach ogrodowych, w pobliżu ścieżek, drzwi lub furtek gdzie z bliska będzie można oglądać jego kunsztownie zbudowane, intensywnie ciemnoczerwono wybarwione kwiaty, z ładnie kontrastującym jasnożółtym pyłkiem.

Schizophragma hydrangeoides - przywarka japońska

Schizophragma hydrangeoides - kwiaty (fot. Sz. Marczyński)

Przywarka japońska to wspaniałe, ozdobne pnącze wspinające się przy pomocy korzeni czepnych (powietrznych, przybyszowych) do wysokości ponad 6 m, a w swojej ojczyźnie nawet do 12 m. Należy do rodziny Hydrangeaceae – hortensjowatych i jest bliskim kuzynem hortensji pnącej (Hydrangea anomala subsp. petiolaris), o podobnych do niej wymaganiach i charakterze wzrostu, ale bardziej atrakcyjnych kwiatach. Kwiaty drobne, białokremowe, przyjemnie miodowo pachnące, gęsto wypełniają duże (średnica do 25 cm), płaskie baldachogroniaste kwiatostany. Kwitną od końca czerwca do drugiej połowy lipca. Główną ozdobę stanowią duże (3-5 cm), białe, działki kwiatów płonnych (podobne do przykwiatków), tworzące wianuszek wokół kwiatostanu. Białe kwiaty wyglądają ładnie przez kilka tygodni, z czasem lekko zieleniejąc. Przywarka ma liście szeroko-owalno-okrągłe, grubo ząbkowane. Zielone w lecie, żółte jesienią.

Przywarka japońska naturalnie występuje w górach Japonii, wspólnie z hortensją pnącą, wspinając się po pniach drzew i płożąc u ich podstawy.
Co ciekawe można tam spotkać egzemplarze przywarki wyglądające tak jak odmiana 'Moonlight'. Przywarka japońska przez pierwsze dwa, trzy lata po posadzeniu rośnie wolno, rozwijając w tym czasie system korzeniowy. Gdy się dobrze ukorzeni, osiągając wody gruntowe, zaczyna rosnąć szybko, znacznie ponad 1m rocznie. W 2-3 roku po posadzeniu może rozpocząć kwitnienie. Nie wymaga cięcia, ale dobrze znosi wiosenne cięcie korygujące wzrost.

ph roslina 0307 schizophragma moonlight kwiaty

Schizophragma hydrangeoides 'Moonlight' - kwiaty (fot. Sz. Marczyński)

Schizophragma hydrangeoides - jako roślina okrywowa (fot. Sz. Marczyński)

W obrocie można spotkać zarówno gatunek jak i atrakcyjne odmiany:

'Moonlight' o bardzo dekoracyjnych liściach z srebrzystoszarym cieniowaniem na ich górnej stronie. Ma kwiaty podobne do gatunku. Rośnie szybciej niż gatunek.
'Roseum' jest również ciekawą odmianą, ale jeszcze rzadko spotykaną w sprzedaży. Ma jasnoróżowe kwiaty rozwijające się w lipcu, liście sercowate, ciemnozielone z lekko czerwonawym odcieniem, żółte jesienią.

Schizophragma hydrangeoides porastająca drzewo (fot. Sz. Marczyński)

Wymagania
Lubi glebę próchniczną, lekką, wilgotną, ale nie podmokłą, bardzo źle toleruje suszę. Woli gleby kwaśne, ale dobrze rośnie również na obojętnych. Jej bujnemu wzrostowi sprzyja wysoka wilgotność powietrza. Najlepiej rośnie na stanowiskach północnych lub półcienistych, osłoniętych, nie lubi miejsc wietrznych. Młode rośliny nie lubią bezpośredniego padania promieni słonecznych, natomiast góra starszej rośliny może rosnąć w pełnym słońcu, będzie to sprzyjać jej obfitemu kwitnieniu. Przywarka japońska jest wystarczająco mrozoodporna (strefa 5-8) na większości obszaru Polski. Jednak nie polecam jej stosowania w górach i w północno wschodniej Polsce. Wiosną jej liście mogą być uszkadzane przez silniejsze przymrozki.

Zastosowanie
Przywarka najładniej wygląda wspinając się po pniach starych drzew, ale nadaje się również świetnie do sadzenia przy murach, ścianach domów, skałach lub innych porowatych podporach oraz po drewnianych ogrodzeniach, altanach lub pergolach o mocnej konstrukcji. Może rosnąć również bez podpór, jako malownicza roślina okrywowa, osiągając wysokość 1-2 m. Sadząc młode rośliny przy murach najlepiej położyć pędy na ziemi lub podwiązać do podpór, aby wzmocnić kruche pędy zanim nie uaktywnią się korzenie czepne i nie zaczną się same przytrzymywać.

Vincetoxicum nigrum - ciemiężyk czarny

Vitis - Winorośl

Wisteria - glicynia

Cięcie glicynii może ograniczyć jej wzrost oraz przyspieszyć i wzbogacić jej kwitnienie. Przez pierwsze 2-3 lata po posadzeniu, pozwalamy glicyni swobodnie rosnąć, aby się wzmocniła. Następnie tnie się ją silnie, podobnie do winorośli, aby wymusić zawiązanie pąków kwiatowych. Pąki zawiązywane są wczesną jesienią, dlatego podstawowe cięcie wykonuje się latem (koniec lipca) przycinając większość nowych pędów nad 4 liściem, a pozostawiając nieprzycięte tylko pędy, które są potrzebne do ukierunkowania wzrostu rośliny. Wczesną wiosną możemy cięcie poprawić, wycinając pędy bardzo cienkie, niepotrzebne lub zamarłe, a na bocznych pędach pozostawić tylko 2-3 pąki. Miejsca cięcia powinny być zamalowane pastą do zabezpieczania ciętych drzew np: Santar lub Funaben. Pastę taką można przygotować we własnym zakresie, dodając do nierozcieńczonej farby emulsyjnej fungicyd Topsin M, w dawce 20g na 1 l. Jeśli po wielu latach glicynia nie zacznie kwitnąć, pomimo cięcia pędów, wskazane jest wykonanie cięcia korzeni, które może wywołać kwitnienie w następnym roku. Korzenie tniemy wiosną (marzec) - wbijając szpadel możliwie głęboko dokoła roślin w odległości 1,5 -2 m od nich.

Inne pnącza: Schisandra chinensis - Wisteria

Schisandra - cytryniec

Schisandra chinensis - cytryniec chiński

Schisandra rubriflora - cytryniec czerwonokwiatowy

Schizophragma hydrangeoides - przywarka japońska

Vincetoxicum nigrum - ciemiężyk czarny

Vitis - Winorośl

Wisteria - glicynia


http://www.clematis.com.pl